جنود عقل عطا شد » . گر چه تطبيق آن از فهم عرفى دور است . و نكتهء آن‌كه حقايق عقليه را حق تعالى در قرآن شريف و انبياء و ائمّهء معصومين - عليهم الصلاة و السلام - در احاديث شريفه ، نوعاً به لسان عرف و عامّهء مردم بيان مىكنند ، براى شفقت و رحمت بر بنىالانسان است كه هر كس به مقدار فهم خود ، از حقايق نصيبى داشته باشد . پس آنها حقايق غيبيهء عقليه را نازل فرمايند تا به درجهء محسوسات و مأنوسات عامّهء مردم رسانند تا آنها كه در اين درجه هستند ، حظّى از عالم غيب به اندازهء خود ببرند ، لكن بر متعلّمان علوم آن بزرگواران و مستفيدان از افادات قرآن شريف و احاديث اهل عصمت ، لازم است كه براى شكر اين نعمت و جزاى اين عطيّت ، معامله به مثل نموده ، صورت را به باطنْ ارجاع ، و قشر را به لبّ ، و دنيا را به آخرت برگردانند كه وقوف در حدود ، اقتحام در هلكات ، و قناعت به صُوَر ، بازماندن از قافلهء سالكان است . و اين حقيقت و لطيفهء الهيه ، كه علم به تأويل است ، به مجاهدات علميه و رياضات عقليه ، مشفوع به رياضات عمليه و تطهير نفوس و تنزيه قلوب و تقديس ارواح حاصل شود ؛ چنانچه حق تعالى فرمايد : وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ « 1 » و فرمايد : لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ « 2 » ، گرچه راسخ در علم و مُطَهَّر به قول مطلق ، انبياء و اولياء معصومين هستند « 3 » و از اين جهت ، علم تأويل ، به تمام مراتب آن ، مختصّ به آنها است ، لكن علماء امت را نيز از آن به

--> ( 1 ) - « و تأويلش را به جز خداوند و راسخان در علم نمىدانند » . ( آل عمران ( 3 ) : 7 ) ( 2 ) - « جز پاكان آن را مَسّ نمىكنند » . ( الواقعة ( 56 ) : 79 ) ( 3 ) - الكافي ، ج 1 ، ص 165 ، « كتاب التوحيد » ، « باب الهداية أنّها من اللَّه » ، أحاديث الباب ؛ البرهان في تفسير القرآن ، ج 2 ، ص 364 - 366 .